Wie betaalt, bepaalt niet meer

Er is deze week iets belangrijkers gebeurd dan het aannemen van een begroting. Een kabinet heeft zijn eigen financiële kernwet door het parlement gekregen met hulp van partijen die het niet steunen, en zonder de partij die er wel in zit. In Den Haag heet dat een krappe meerderheid. In de praktijk heet het: regeren met de handtekening van een ander. De VVD stemde tegen haar eigen begroting, en niemand die dat nog een breuk noemt.

De Telegraaf spreekt van een linkse machtsgreep en noemt de uitkomst ontluisterend. Dat is de taal van een partij die zich gegriefd voelt, en de grief is niet verzonnen: D66 en CDA sloten een deal buiten de coalitiepartner om. Maar een coalitie die op het belangrijkste dossier van het jaar geen meerderheid heeft, moet wel ergens anders zoeken. Het verwijt aan de VVD is daarom niet dat ze tegenstemde, maar dat ze pas achteraf ontdekte dat haar stem niet nodig was.

Trouw vatte het samen in een zin die deze weken zal blijven hangen: de toekomst van het kabinet ligt in handen van een gekrenkte VVD. Gekrenkt is een gevaarlijke toestand in de politiek, omdat het geen eisen oplevert maar alleen een houding. Bontenbal hoopt dat de liberalen blijven en pleit voor een goed gesprek; Heerma wil door, maar met een reset. Niemand zegt wat die reset inhoudt, en dat is precies het probleem.

Ondertussen verandert het werk van de oppositie. Partijen die geen verantwoordelijkheid dragen, bepalen nu de inhoud van de begroting — en betalen daar geen politieke prijs voor. Dat is een uitnodiging om het vaker te doen. Elke volgende wet kan zo worden bijgeschaafd tot ze net genoeg stemmen heeft, en elke coalitiepartner kan worden uitgeruild tegen een paar zetels elders. Het akkoord wordt dan een papieren herinnering aan een moment waarop de getallen nog klopten.

Er is een alternatief, maar het is onpopulair: minder regeren per dossier en meer per akkoord. Dat betekent dat een coalitie ook onderwerpen moet slikken die ze niet mooi vindt, en dat de oppositie haar invloed opgeeft in ruil voor zekerheid. Niemand wil die ruil aangaan, want hij kost stemmen. Dus blijft het zoals het is — een kabinet dat regeert op krediet, en een Kamer die de rekening schrijft.