Het woord van de dag is ‘doorstart’

Er is deze donderdag één woord dat alle partijen zeggen en niemand uitlegt: doorstart. Jetten wil een heel serieuze doorstart, de VVD biedt daarvoor een opening, en D66 en CDA houden ondertussen vast aan een akkoord dat volgens het kabinet zelf niet door de beugel kan. Een doorstart is in het bedrijfsleven een begrip met een duidelijke betekenis: dezelfde onderneming, schone lei, nieuwe afspraken met schuldeisers. In de politiek betekent het vooralsnog vooral dat niemand hoeft op te stappen.

Kijk naar wat er feitelijk op tafel ligt. Woensdag sloten D66 en CDA een akkoord met Pro en Volt over het Belastingplan: een miljard euro belastingverschuiving van arbeid naar vermogen, een toptarief in box 3 van 38,5 procent en een gedichte ontwijkingsroute in de erfbelasting. Donderdag bleek dat het kabinet dat amendement ontraadt, en dat de VVD tegen de hele wet stemt als het wordt aangenomen. Dat is geen meningsverschil over een detail; dat is een begroting die per stemming wisselt van meerderheid.

De procedure die overblijft, is vernuftig en tegelijk een waarschuwing. Verdeeld stemmen — tegen het amendement, voor de wet — redt de begroting zonder dat de coalitie valt. Maar het betekent ook dat een minderheidskabinet regeert met meerderheden die per onderwerp anders zijn samengesteld; de vier partijen achter de deal hebben in de Tweede Kamer geen meerderheid zonder de VVD. Wie dat één keer doet, doet het vaker. De kiezer heeft in dat model geen enkele manier om te zien welke afspraken bij welke meerderheid horen, en de Eerste Kamer al helemaal niet.

Opvallend is hoe verschillend de kranten de ernst meten. Trouw schreef dat het niet meer de vraag is óf het kabinet valt, maar wanneer; NRC liet Paternotte zeggen dat er helemaal geen crisis is; BNR zag de VVD afstevenen op een breuk en NOS opende met een premier die zijn coalitie bij elkaar probeert te praten. Vier kranten, vier werkelijkheden, en alle vier putten ze uit dezelfde debetdag. Dat verschil is zelf het nieuws: de duiding is nog niet uitgekristalliseerd.

Wat een doorstart zou moeten zijn, is daarom meer dan een gesprek tussen drie fractieleiders. Het vraagt om afspraken over hoe je met elkaar omgaat als de meerderheid er niet is: wanneer wijkt een partij mee, wanneer mag zij tegenstemmen, en wie legt dat vooraf vast. Zonder die afspraken is een doorstart een woord dat de volgende crisis overleeft en niets oplost. Het land, schreven de maatschappelijke organisaties, snakt naar helderheid. Die komt niet van een nieuw begin met dezelfde mensen, maar van een antwoord op de vraag wat deze coalitie eigenlijk nog mag beslissen.